You are here
Home > CCT Robawm > NIKUALA’N PAWIH RÂL A DO TA –Familia Fanai Lalţansanga

NIKUALA’N PAWIH RÂL A DO TA –Familia Fanai Lalţansanga

NIKUALA’N PAWIH RÂL A DO TA –Familia Fanai Lalţansanga

PASALŢHA HRANGHLEIA: Episode 11

pawih lalte

Bungzung aţangin Buangah kai an tum a, lal buhzema chhun tur thlawhhma lo han la hmasaho chu Ţiau ral Pawih Dâwn khaw rawlralin an rawn beiin an rawn that ta mai a. Nikuala chuan a tupa Khuanglenga khaw daidova a dah Vanhleia thiam lohvah a dah a. Vaihleia tlawm la chuan mi 10 hruaiin Pawih rawlrala chete chu a um zui ta chiam a, an um pha thei ta lo va, hmeichhe pakhat an that a, a lu an rawn hawn a.

Mi lu an khaina sahlam
Mi lu an khaina sahlam

          Nikuala chu a thin ur hle ta mai a, “Mipa in hmu lo em ni? Pawihho ang leka in va chet tak mai le!” tiin lo an khum nek mai a, an mi lu chu awihpangah  a lumsak ta daih mai a. Vaihleia chuan a mi lu chu a zuk chhar leh ngat a, Nikuala chuan vawi 3 a lumsak hnu chuan Vaihleia thinin a tuar ta bik lo va! “I lum leh vaih chuan i lu ka la ang a, ka mi lu mi lum bosak aiah ka muallam ang,” a ti ve ta ngat a. Nikuala hian mi huaisen hi a lawm a, Vaihleia thinrim ţawngkam chuan a tilawm hle a. “Tun chinah ka khuate’n hmeichhia in that tawh tur a ni lo, kha! A lu chu va lâm tawh. Hawh awi!” tiin a pe ta a ni.

Pasaltha Hranghleia thlanlung
Pasaltha Hranghleia thlanlung

          Nikuala unau tur, Zahau leh Sim indo Falamin a rem hnua Sim mi va that lehtu , Falamin Zahau lal hnena hrem tura a tih, Mizorama Nikuala rawn bel ta Mangcheuhva’n Dawn Pawih a va that ve leh mai bawk a.

img_7186

          Vaihleia (1860-1933) hi Nikuala farnu Duhkaii leh Hualngo Chengtawnga thlah Rodenga, Seipui lalte fapa a ni a.  (Vaihleia fanu Chawngi chu Aizawl mi hausa hmasa Pu Pachhunga (P& Sons) nupui a ni). Vaihleia te’n Dawn ralho an va umna lamah khan Ţiau thlang lam Lusei ramah Dawn lal Sailuaia chuan lo a vat duai chu an va hmu a, hemi avang hian Nikuala chuan indo a puang ta a ni.

img_7177

          Nikuala khua leh tuite chuan an ngai ngam lo va, an inpun khawm  a, ro an rel ta mup mup a. A ţhenin “I pem darh vek mai ang u, indo hi a ninawm zozai em mai, khaw thar kai tur kan ni a, kulh kan la nei bawk si lo va, hetiang hrim hrim chuan muangleiah kan fanaute an mu thei hlei ang,” an ti a. Lal chuan an ţhahnemngaih vang a ni tih a lo hriatin pasalţhate tihzalen a tiam a, “Tu pawhin in rallak sal te, silai te, ţhi leh dar te ĩn nei thei ang, silai fung hnih fung thum kawl kawp erawh awih a ni lo vang,” tiin a thu a thlah ta a. Indo a puan tawh chu a khua leh tuite chuan an thlawp leh ta vek zawk a, an lawm em em a, lal dang a ang lo mang e, an ti ta huai huai mai a ni. (Liandoate unau thawnthu aţang pawh khan lalte hian an khua leh tuite thil ţha reng reng an lo rawksak fo ţhin a ni tih a lang chiang hle.)

img_7176

          Nikuala chuan Buang a kai hmain Ngharchhip khua run a tum a, Kairuma Biate khuaa an insiam laiin Ngharchhip khualzin chuan a lo hmu hlauh va, rang takin a tlan haw a, an um ve ta nghal a, khua a luh hmain daiah an va nangching a, an that hman ta hram a, kawtchhuaha feh kal mi pahnih an that a, an lu an hawn nghal bawk a ni. Ngharchhipho chuan kulh an khar hman avangin Nikuala pasalţhate’n an luh chhuah thei ta lo a ni.

img_7167

          Nikual chu Buangah a kai ta a, mahse do han lak tak tak nan a rem loh avangin khawchhak Tuipui  thlang lam Chawngtlai a zuan ta dawrh a. Sailo lal upate’n an lo ngaimawh deuh va,  Lalburha hnenah, ” I pa dam laia a Pawihte khawi kha a huangtau ta lua e. Ţiau leh Tuipui inkarah Lal tura tih  a ni a, Tuipui thlang a rawn tla ta reng mai!” an ti a. Lalburha chuan, “Pute tiin min ngam a nih khi, kan phawsial, kan daingul a nih khi,” a lo ti then a.

img_71701

          HRANGHLEIA NIKUALA KHUAAH A PEM

          Ţhingtam (1880) laiin Pawih ralin Nikuala unau pa Lal Khawtinnghawra khua Tlaikuang an run a. Phunzama fapa Hranghleia chuan  Dâwn Pawihho laka phuba lak a duh avangin Pawih do puangtu Nikuala khuaah an chhungin an pem lut ta a, Nikuala pawhin a lo lawm hle a. Pawih do la tur chuan ral lam a pianna Dâwn khuaah a ni fapa pasalţha tuaitir a awm a, “Do-si karah putu awm a ţha lo va, pute huhang an zo lo va, an thi duh ngai e,” an ti reng ţhin a ni.

img_71991

          PAWICHHE RALIN CHAWNGTLAI AN RUN

          Zan khat chu lenglen hun awm velah hian Dâwn leh Lumler khaw pasalţhaho ral bei au rawl leh silai puak ri leh eng zuai zuaiin Khuailui kham a khawk ta rum rum mai a, maupui hmun hal ang vut vutin silai a puak ta a ni. Zan a thim hle a, ţhenkhatin kulh tlanga lawn luh an tum a, a ţhenin tlang aţangin chungtlakin khua an kap. Nikuala khua chu kulh ţha tak nei, inralring reng renga awm an ni bawk a, kulh chhunga luh tum Pawih pasalţhaho chu an kapkir ta a. Hranghleia chuan kulh sibih aţangin a kap let ve a, “Ka kap fuh tlatin ka hria!” a han ti a, a sawi zo chauh tihah chuan kulh pawm lam aţang chuan ţap ri an hre ta a, silai ri a reh ta duak a!

Dâwn lal fapa an lo kap fuh der chu lo niin! A hnuah chuan Zo pang Vahlah- lunglen tlang pangah chuan meichher chhi eng kal sup sup an hmu ta a. Sentet kawnah an liam phei a. Kulh kawngkhar chu an han hawng a, an han en chian chuan thisen far thliah thluah an hmu ta a. ( Pawihchhia tih ţawngkam hi Chawngtlai khuate’n an ral Thlantlang Pawihho an sawina bik dialect a ni.)

HRANGHLEIA

          HRANGHLEIA’N A TUPA A KAP HLUM PALH

          Pawihho chu thui an la kal hmain Hranghleia-ho chuan Khuailui lamah an tlan khalh a. Tualte ramah an kai phei a, Thlikva luiin Tuipui a finna laiah an lo chang ta ţhup mai a. Pawihho chu Tuipuiah rei fe an chawl a, Lal tlangval thi kha a zawnna an siam ţha a, kal an siam leh ta a. Hranghleia-te chuan an lo chang fuh lo deuh a, kawng thlangah an chang tam a, mahse kawng chhakah an kal ta si a, a lo changtute an tlem thamin panga emaw chauh an ni a. Hranghleia chan lohna lama changtute chuan chetsual palh an hlau va, a lo hmasa fal an kap ta phut a,tlangval pakhat an kap thlu tawp mai a ni. Chutah silai a ri chur chur ta mai a, Hranghleia  hote chuan an chim nghal ta bawk a, ngaw kar chu silai khu a zing chuai chuai mai a ni. Hranghleia chuan a hming chhal lauh lauh chungin a kap ta  siah siah mai a.

Halkha Zathang lalte 1895
Halkha Zathang lalte 1895

          “Hranghlei sing e,, mi-ah Hranghlei sing e, sa-ah Hranghlei sing e,” a ti a. Chu a au rawl chu Dawn khuaa a awm laia Dâwn khaw pasalţha Kambika, Hranghleia ţhian-sa-benga (life-long friendship)lo ţang tawh  ţhin chuan  a lo hre phak a. Ral khat atangin a au let ve ta a, “Hranghlei, i mi thah kha i tupa a ni e. En fiah rawh, a hrenpereng kaihah i hre mai ang, i zang rim nam a nih kha aw!” a rawn ti ta mai a! (zang rim nam; laichin hnai/thisen zawmpui).

Thlantlang Chinzah lalte
Thlantlang Chinzah lalte

          Hranghleia’n chu thu dengkhawng tak mai a han hriat chuan a zawi hnawk a, a hnual rawih mai a. A lo hlauhthawn ţhin ang ngeiin an ral thah chu a tupa a lo ni ngei a! “A va pawi em ve aw….” a ti ta vawng vawng mai a. A lungchhia chu a inhnit faih faih a! A  tupa diar leh a diar chu Dawn khuaa a nĩ, la deh thiam tak tah ve ve, inang chiah niin an sawi bawk. A tupa ruang chu hlawma, tual mi anga vui ţhat leh a duh a. Lal upa Mangcheuhva’n a remti lo va, “E, e, e…Thing leh raw innawh lai a nih hi! Min rawn runtu, min thaha kan lu lak tum an ni a, i pa pawh nise kan muallam tho tho ang” an ti bur mai si a. Hawn kawngah pawh Hranghleia chu mi ruala haw ve duh lovin tlai khaw hnuah a haw fal a, mi lu lâmnaah pawh kal duh lovin nilengin a inkharkhip tlat a ni.

Similar Articles

Top