You are here
Home > CCT Robawm > RUMLIANA – Rev.Zokima

RUMLIANA – Rev.Zokima

RUMLIANA – Rev.Zokima

Kum 1944 Favang laia Mizo sipaia lute chu Aizawlah October, November leh December thla thum chhung First Assam Rifle Gurkha hnuaiah an recruit a, annin training an zawh vel hi chuan kal hmasate kha chuan Awksatlang an liam thla tawh a. Aizawla motor kawngpui chhuah hlim a ni a. Anmahni phur tur motor a lo thlenin, January ni 1-ah Aizawl an chhuahsan a. Motor la chuang ngai lo, an vawi khat chuanna a ni a, nilengin rui luak bawk bawk chungin Silchar an thlengthla a. A tuk tlaiah chuan relin an chhuak leh a, tuna Bangladesh khawpui pakhat ni ta, Comilla an thleng a. Kar khat vel an cham hnu-ah Dakota thlawhna-in Burma ramah an thlawk chho ta a ni.

Untitled-1

Comilla atanga a thlawk chho tur chu Mizoram chunga thlawk chho tur an ni tih an hrilh sa vek a. Thlawhna atanga thlak atan lehkhathawnte an ziak hlawm a, an thlawhchhuah hnu rei vak lovah Mizoram an lut chho ta a.

P9-450x286

“Khu le, Reiek, Aizawl a lo lang ta. Khu khu Baktawng a nih khu. Khu Khawbel, Thangkung, khu in khua, Biate, Biate. Zokim khu, inkhua Khawbung. Khu khu Ţiau lui a nih khu. Chin Hills kan thleng ta reng mai. Falam a ni ang, rangva in a pe uar mai!”  An phur danzia chu, thlawhna chhungah chuan an ri laih laih a. An lehkhathawn ziak sate chu an thlak chho ta zel a. Lo hmu hlawm tak maw?

Dakota thlawhnaah hian a sira ţhuthleng sei ( bench) an hun kual mai lo chu civil thlawhnate angin seat nghet a awm lo va. A tukverh darthlalangah a laiah kuttum lengin a kua a. Chutah chuan alawm an chhungte lehkha tur kha an thlak hlawm ni!

Tleirawl rual an ni a, Rumliana te, Rangkhuma teho tlem azawng mai lo phei chu an vaiin tleirawl rual hlir an ni a. An lung a leng tlang hle a. An ngaih em em chhungte leh ţhian duh takte lenna vangkhua, mumang ang maia han liamsan leh duai duai mai tur chu, a lan reina deuh turkverh a awm lawm ni tiin an tlan tawn ruai a. Mahse rei lo teah Kawl phai an lut thla ta vung vung a. A hniam ruai ruai a, indo chhung hman tura hnawhsaruma an siamchawp thlawhna ţumhmunah chuan a ţum ta a. An ţumna hmun chu Kalemyo leh Gangaw inkara awm KAN khua a ni.

He ţumhmunah hian thlawhna lut leh chhuak a chatlak hman miah lo va. Leilet hmun rem lai an sial chawp mai a ni a, thlawhna lut leh chhuak-ah chuan vaivut a chhem khuk chu chung lamah thim mup khawpin a invawrh sang a. Ni a lang thei reng reng lo va. Vawkpui chirhdiaka a inbual zo hlim paw thur ang mai hian vaivutin Mizo sipaite chu a bual paw hneh em em a. Vaivut karah an meng de re re mai a ni.

A tuk pawh chawl chuang lovin Japan ral awmna ramhnuai lam panin motorin a phur liam leh nghal a. Gangaw-ah zing thingpui inin, thin dawnah an awmna tur chu an thleng ta a. Chumi bak chu motorin a kal ngam tawh lo va, Japan ral kap mai thei tura inringa kea zawi zawia kal tur a ni tawh.

RUMLIANA

Heng thleng tharho zingah hian Pu Rumliana pawh a tel ve a. Ani hi Lushai Scout Corps (L.S.C)-ah hian a inpe hmasa pawl a ni a, Biate-a rei deuh a awm tawh hnuin a hriselna a ţha ta lo deuh va, Aizawl damdawi ina inenkawl khatlai ta chu a ni ta. Pa fing tak han ti dawn ti la, fing chiah si lo, pa fing lo, pa darben  han ti dawn ila, fing ang reng tak leh lawi si, nuih tizia tak, fing lo ang taka awm thiam, ţhiante tihlim thei tak a ni a. LSC a zawm hma hian German ral runin France ramah kum 1917 khan a kal a. Kum 1921-ah Assam Rifles-ah a ţang a, kum 1027-ah a bang a. Indopui II-na a lo chhuah khan “V” Force Pasalţha ‘B”-ah khan an hottu pawlah a ţang leh a. Kum 1943-a L.S.C@ Biate Sipai an lak khan a ţhian bulfuk tak Pu Rozika Buhban khuate nen sipai-ah an inpe leh ta nge nge a ni.

He lehkhabu ka ziak, “Mizo Tlangvalrual leh Japan Ral” ah hian Rumliana chanchin tlem azawng telh ka duh avangin a tupa,Subedar Thanmawia M.M. hnenah a chanchin zawtin ka leng ţhin a. A hriat bak chu a u, C.V. Luaia zawt turin mi ti a. A awmna Khumtungah lehkha ka thawn a, ani’n ka ngenna ngai pawimawhin a pu Rumliana chanchin tlem leh a hla ţhenkhat  mi rawn thawn a. Hetah hian a chanchin tlem ka han ziak thei dawn ta a, an chungah ka lawm em em a ni.

“Rawn insawn mai rawh, ka pu Nidam,

Assam Rifle commanden-ah lo kai la,

Siam lian rawh darfeng, Mizo zawng zawng” a tih hi Assam Rifle-s a awm laia a hla phuah a ni a. He hlaah hian MIzo sipai a duhsakzia a han tilang hlek a ni.

Kum 1927 khan Sipai atangin a bang a. An khua Ngana-bawk-ah a inbengbel ta rih a. Nganabawk chu tun hmaa N.Vanlaiphai lam lian, Tuirial leh Baktawng inkar, Rawntezel kawng chhaka awm a ni a. Chuta a han inbengbel tur chu, chenna tur ĩin renchang a awm ta mai si lo va, a chhungte bawng in sak thar chu a chenna atan an cheibawl a. Chu chu hla-in :

Lal Isua, kei zawng min ngaidam rawh,

Nang leh kei chu saisena piang vanduai chuang,

Ran bawngin tlawm hnuaia leng ve ve” a han ti ta a ni.

Rumliana hian hla phuah a thiam bawk a, a hla atang hian a chanchin a hriat theih zel a,a hla kan la nei thei hi a vanneihthlak hle a ni.

‘V” Force bansinin kum 1943 kum bulah Lushai Scout Corps-ah a lut ta a. A sipai han ţan leh tur chu, Sipai la lute’n an han en ţhin a, a hate a lo bal nual tawh a, ‘Putar” niin an hre tlat mai a. “ Ka pu, I hate pawh a bal tawh a, nang chu ral kapah meuh chuan I tling tawh lo vang,” tiin an lo iai deuh va.

Rumliana lah chuan sipaia han tlin loh chu tlawmpaeksenah a neih a, a lungawi thei lo va, “ A… Ka pu, tlangval kan nia lawm, ralte chu ka kap thei lutuk, ka ha chu bal mah sela, Japan ral  chu a sehin em ni ka seh dawn?” a han ti ta a. An nuih a za deuh bawk si, a sawi chu dik an ti viau bawk si a. A tawpah chuan sipaiah chuan an la ta nge nge a, chu mi thu chu hla bawkin hetiang hian a han chawi leh ta a nih chu!;-

“A tar a zur min lem lo u,

Doral tawnah pho ha kim ve ta si lo,

Kan seh hlei lo’ng e, Japan zawng zawng” a han ti leh ta zaih mai a ni.

Assam Rifle sipai thununna hnuaiah hah tak leh rim takin an training a, Biate-a  an awm hnuah pawh ral do d an an zirin an rim em em a. Kum 45 vel val upa rual ni tawh si, a hahthlak a tiin a ning thei hle a ni ang. Chu pawh chu hla bawkin, :

Kan Rongrut ţening a bang thei lo,

Biate Zopui hmun tlan daikawn kan hrut e,

Kan Lepten Ut suala nang vangin,

a han ti leh ta a. Heta ‘Letpen Ut Suala’ a tih hi a hnua Mizo sipaite’n Mizo a ngaihnep em vanga KS a rimnaa an kahhlum tak Captain Wood kha emaw ni dawn ni?

Biate-a a awm laia a hla pakhat chu a pute hnena a bel dilna hla a ni a. He hla-ah pawh hian a tunhma lam chanchin a hriat chian theih viau a ni.

“German ka run, Assam Rifle leh ‘V” Force,

Ka thawk zel ban bul a rang thei lo,” a ti a.

A ni tak a, a a hahin a beih nasat tawh teh lul vei nen, bel hi chu pek ve tlak a ni hrim hrim. A hnu rei lo teah bel khat ( Lance Naik) chu an beltir ve ta a ni.

Biate aţang chuan Japan ral bei tura kal chhuah a lo hnai ta a. Chutah chuan,

“Japan ral tawnin ka kal tang e,

Hnungpuak ipte leh havarsek ka chem nen,

Pawsi, thuithawl nen ka bawr liai e,” a han ti a.

Heta hnungpuak ipte hi roksai a ni a, havarsek hi raksai te, kawnghrena pai, khela uai kha a ni, Pawsi a tih hi silaimu bawm khawng hren ding lam leh vei lama vuah ‘pouch” a ni a, he a hlathu hi a hrethiam tan chuan sipai raldo tura sipai inthuamna famkima inthuam , sipai inhreng bawr laih mai chu mitthlaah chiang takin a lang thei a ni.

Lawngshe khuaa an awm lai hian Rumliana hi Kawl venga a leng chu Kawlnu hian thil a lo pe a ni awm a, chu chu hla-in,

“Sangthangpa uang min ti lem lo u,

Sikawng Vaihlo zial leh Kawl chhang nuthlawiin.

Min pe e, Mantawn, va tem ve rawh,” tiin a ţhiante chu a han uan khum ta a ni.

 

Pu Rumliana hi ral kap Platoon-a  chhuak lovin an pute’n an kianga awm reng turin Headquarter company-ah an dah ta zel a. Kan awm rei deuhnaah tawh hi chuan a buk chung velah hian laizai hrui a zam a, a pute tihdan ang tak zel hian,

“Hello, Hello, Record my signal. Is it clear?… “ tiin a bul a han ţan a. “ Lawngshe khua-ah kan awm. Kan lo haw ve thuai tawh ang. Inleng I ngah thin awm mang e, min lo nghak reng ang che. E, e, e… Aw kan lawm e, Mangţha aw…” tite hian biate nula te a be ţhin a. A nuihzatthlakin mi  tihlim dan a thiam hle a ni.

 

Pu Rumliana hi Mizo dan hluiah pawh mi duai lo tak a ni a, a thlan lungah chuan, “ Thlawhhma leh sa-ah thang a chhuah . Sakhi a ai bawk. Muvanlai leh rulngan insual lai a man, “ tiin  an ziak a.

Lushai Scout atangin kum 1945 tawpah a bang a. A ban hnu hian rei dan ta lovin, kum 1947 April ni 9-ah a thi ta mai a.  A hla pakhat, “Ngama bawk fam rawh se, Kei tel lo,” a han tih tak naa Pathian remruat, a hun hi zawng pumpelh theih a ni bik lo a ni. A tu leh fate’n a lung hi sialin ropui takin an phun a ni.

cct - Copy

 

rumliana

 

 

RUMLIANA TITI

Hnam tin zingah hian mi danglam bik, mi mak sarâng sawi tur hi an awm thin a. Chutiang mi chu a pian pawh an piang zen zenlo, mi vâng an ni. Mizo zinga hetiang mi mak sarâng kan neih pakhat chu Rumliana ani.

A nu leh pa chu Vungkawnga Ralte lehLianchhingi Ralte an ni a. Rumliana hi kum1897-ah Lianphunga khua Zawngtah-ah a lopiang a. A naupan laiin Tlungvel khawperZobawk-ah an pêm a, a pa chu Melveng hotu a ni.

Rawlthar a nihin vawi khat chu a thiante nen Phulmawi khaw nula zen an rawt a. An pa chu hmeithai inah an lênpui hmasa a, zu an hrai rui a, a muthilh hnuin an chhuahsan a, nula in chu an pan ta a.
Rumliana chuan a thiante hnenah, “Ka lut hmasa ang a, min lo ngaithla rawh u,” a ti a. Sumhmuna a awm laiin an pa kha a muhil a harh a, a lo haw ve chiah a, an indang kawlawk chu a ni ta der a. Rumliana tlanchhiat ngaihna hre tawh si lo chu thingkhawn hnuaiah mawng lang rengin a tawm kuh mai a. An pa chuan, “E he he he…In mi han tih dan vei chuh! Hetiang in tum vang hi a ni maw zu min pêk ruih?” a ti a. Hmawlh a la a, a hawlh ta nghek nghek mai a. Rumliana chu ring zetin a ‘awiah’ vak vak a. Thenawm khawveng an lo tlan khawm thuai a. Zak zetin an haw ta hna hna a. An inah pawh riak ngam lovin a thiante inah a riak ta a.

A lo tlangval a, kum 1917 khan French ramah German râl rûnin a kal ve a. Kum 1921-ah Assam Rifles-ah a tang a. Silchar-a a awm laiin Assam Rifles-a Mizote chu in an saktir a. A chung dî an chih laiin an hotupa Holder chuan a hnuai lam atangin a phui leh phui loh a rawn endik a. Hmawlh zum a keng a, a phui lo lai a hmuh chuan, “He lai hi a la phui lo,” tiin a hawlh tlang zawk zawk fo mai a. A chang chuan anmahnite pawh a han hawlh fuh thin a.A tawpah Rumliana ning chuan a hnuaia an hotupa chu a zunkhum ta vak mai a. An hotupa thinrim chuan Sap hnenah a hêk a.
Sap chuan a ko va, “Rumlian, engati nge inHolder i zunkhum?” a ti a.
Ani chuan, “Mizovin in chung dî kan chih chuan a phui leh phui loh en nan kan zung thin a. A hnuailam ka hmu thei si lo alawm,” a ti ve tlat a. Hrem ngaihna an hre ta lo ani.

Rumliana hi pa lian leh rual pawl thiam tak,a duh chuan an hotute tihlawm pawh thiam tak a ni a, nula lakah pawh a luck hle a. Silchar-a a awm lai khan vai nupui a khawih nual niin an sawi. An hotu vaiho runluih rëng rënga khawsa a nih avangin sazai pawh a hmu fo va. A hrem nana thil rit tak an phurhtir chuan zâng ti âwm deuhvin a lang lui tlat a. A zâng deuh an puttir lahin rit ti âwm takin a kal pai leh chawn chawn thin a ni.

Vawi khat chu an parade-naah mawza khing leh pheikhawk khing chauh bun ve vein a lo chhuak a. An hotupa chuan, “Hei, Rumlian,engtizia nge?” tiin a zawt a.
Ani chuan, “Field-a chhuah a huntawh si a, kan rawn tlai chuan min hrem ang tih ka hlau va. Ka hmanhmawh tawh bawk si a, a lehlam chauh ka rawn bun hman a ni,” a ti a. An hotupa thinrim chuan, “Misual, lammual hi vawi li tlan hêl rawh,” a ti a. Rumliana chu zawi tëin a tlan a. An hotupain, “Tlan chakrawh a tih pawhin a tlan chak duh lo va. An hotupa thinrim chuan vuak tumin a ûm a. A vuak phakloh tawk chiah chiahin a tlan chak ve zel a. An hotupa lah a thinrim tawlh tawlh a. An pahnihin mual chu vawi li an tlan hel ta ringawt a ni.

A chang chuan a pheikhawk khing lehlam chauh siai tle taka hnawia bun chhuah a chîng a. An hotute’n an hrem dawn chuan,“Siai bur khat chauh kan dawng si a, lehlamhnawihna a daih lo,” a ti ve tlat a. Siai bur hnih an pêk phah ringawt a ni.

Vawi khat chu a chhuti a kîr leh har deuh va.An hotupa hnena a han in-report chu an hotupa chuan, “Engatinge ni Rumlian, chu chen chen i awm? I va rawn kír leh har em em ve?” a ti a. Ani chuan, “Tui lianin mindang a ni,” a ti a. An hotupa chuan, “Thâllaiin tui a lian ngai em ni?” a ti a. Rumliana chuan, “Kei pawhin mak ka ti reng a ni,” a lo ti sam ëet!

Bel a kai thei lo chuan hla a phuah a.
‘Kei zawng promotion kai ve reng hian ka mawilo,
Vaiho zawng zawng ka hmêlma in lo ni e.’
A tawpah chuan bel khat a kai ve ta hram a. A kawr pathuma bel tur an pek chu a kawr pawhthlaksak leh ta a. Hla bawkin..
‘Sangthangpa lal lai a tawi mang e,
Lal lai bangin Thadang run kai ka rel e;
Chhai lai leh dî zûn ka thlang zawk.’
tiin.

Aizawla a awm laiin lênchhuah an châk si a, an hotute’n lên phalna an pe duh si lo. Zankhat chu a thiante nen Tlangnuam veng nula an rîm ru a. An duhthawh lutuk chu an nula rîm mitmei pawh vêng sêng lovin khawvar dawn thleng mai an lêng ta pek a. A thiante chuan an bahrika haw leh chu an hreh khawp mai a. “Rumlian, engtin nge ni ang? Nangin rem han ruat teh,” an ti a. Zing ni chhuahah camp chu an thleng a. Rumliana chu chirhah a intâl berh vek a, camp-ah chuan an zâwn lût ta a. An hotupa chuan a lo hmu a, “Het Rumliana, chalak lutuk, nakin lawkah dam leh mai ang,” a ti a. Hrem erawh chu an pumpelh phah ta ani.

Rumliana chuan Pawnga thing chheh khâwlsa, ramhnuaia mi a put rûksak thin a. Vawikhat chu a ru leh tur a lo inpu uai tawh chu a zuk phâwk a, “E he he Rumlian, nangmah hi a ni maw ka thing chheh sa lo ru thin hi?tLal hnenah ka sawi ang,” a ti a. Rumliana chuan, “E khai, hetiang mai maiah unau intihchhiat loh tur,” a ti a. A ‘hei hah’ dut dut a, a kal ta daih a. Pawnga chuan Aizawl lal hnenah thubuai a thlen a. Lal leh upate chuan Rumliana chu an kova. Rumliana lal ina a luh chuan Pawnga leh lal leh upate chu an lo awm taih tawh a. Eng khaw dang sawi lovin Rumliana chuan Pawnga kutah chuan a kai lawk a, “He’ng he’ngah te i lo awm? Zu i châk a nih kha, ti rawh i in ang; i tan chuan engmah ui ka nei hleinem,” a ti a, pawnah a chhuahpui leh ta daih mai a. Lal leh upate chuan, “Ti khan kan chalrem che u ni rawh se, in thu chu a tâwp e,” tiin an au zui a. Rumlian chuan zu a lei a, a nui huau huau reng a. Tichuan, Pawnga pawhin engtia tih zui vak ngaihna a hre lo va,lungawi takin an awm zui leh ta mai a ni.

Lunglei-ah an sawn leh a. Sipai zingah chuan pasaltha an awm em tih an inzawt kual a. An sa kah zat an han sawi a. Rumliana chuan rang puatin, “Kei chuan 99-in za ka la kap lo,” a han ti a. An zinga sa kap thei ber turah an ring ta a, ramvak turin an chhuahtir ta a. Ani chu ramhnuai tak takah kal lovin a nuthlawi hriat pakhat inah a rawlh a, chawlhkar khat zet a riahchilh a. Ni khat chu an hotupa lengchhuakin nuthlawiin atanga pawna zung tura Rumliana lo chhuak a hmu a. An camp-ah a haw vang vang a, Rumliana chu a va kohtir nghal a. A thiante chuan, “Engtin tak pha leh ang maw?” an lo ti nak nak a.
Rumliana chuan an hotupa hnenah chuan,“Ka vahna a hla a, sa ka kap hliam a, ramchin hre lovin a hnu ka chhui kual a. Ka riltam lutuk ka lo haw a, nichina min rawn hmuhna inah khan chaw lamin ka lut a. Ka chaw ei kham inthiar tura ka chhuak mi rawn hmu a nih kha,” a ti a. An hotupa chuan a thusawi chu awih lo hle mah se, fiahna a nei si lo va, “A nih tak chu,” a ti ta ringawt a ni.

Assam Rifles-ah hian kum 7 tangin kum 1927-ah a bang a. Baktawng khawperNganabawk-ah a awm a. Vawi khat chu pa hovin zu an in khawm a. Rumliana chuan hla a han hril a:
“Sodom khua ang maia sual kan ni,
Lalnunnema’n mei kât han sûrtir se,
Nganabawk khua zawng chu fam rawh se, keitel lovin,’a han ti piap mai pek a. Paho chu an han thinrim dawn viau va, mahse, Rumliana chuan, “Han sa ve chhin teh u,” a ti a. An han sak chuan, “Kei tel lovin,” tih vek kha a ni si a, an lungawi leh ta a ni.

Vawi khat chu Aizawl-ah a kal a. A haw lehlam chu Tuirial lui a lo lian sen phût a, a kamah chuan tui lianin a dan hmeichheho an thu thup a. Rumliana chuan a puanven a kek thla lawk a, “Ti rawh u, ka hruai kai ang che u,” a ti a. Duh loh theih a ni si lo va, anwduh loh chuan tân reng a ni mai si a. Rumliana chuan phawk a chhuah a, a hruaikai turte chu duh a han thlang hmasa leh rih a. A mal malin a hruai a, tui khauhna lai an thlen chuan a serh a vawntir a. “Em em a che!” an tih chuan, “In vawn in thlah chuan kei pawhin ka thlah ve ang che u,” a ti tlat mai si a. Thenkhat chuan an chûm taih taih hlawm a. “Thi rawh,” ti tawkte pawh an awma ni awm e! Tichuan, a mal malin a hruai kai ta vek a.

Rumliana hi pa phawk leh fiamthu duh tak anih avangin a hruai kai hmeichhiate chuan huat enah an en lo va. Hlim takin an kal ho ta zel a ni. A hnua an han zawh leh chuan,“Chutiangin ka ti lo reng reng. An hlau mangang vawn tur hre lovin an rawn hûm palh thin a nih zawk kha,” a ti ve hlauh mai.

 boxer hmasa

Mizo boxer hmasa

Mizoram Amateur Boxing Association (MABA) te huaihawt boxing inelna en thinte chuan putar pakhat, lu tuak var vo mai, la chak tha tak si an hmu thin ang. He mi hi Sub Thanmawia (MM) a ni a, Zofate zinga boxer hmasa ber nia hriat a ni.

Mizo pa lar Rumliana farnu-a fapa a ni a, a vanglai chuan sipai-ah a tang. Sipai a nih lai hian boxing a khel thin a, 1950-1062 chhung khan boxing hi tih tak zetin a khel a ni.

Boxing hi mahni awmhmunah mahni khelh khelhin a khel a ni lo, proper training a dawng a, mumal taka khelin, sipai inelnaah te a tel thin. Assam Regiment-ah division (regiment 5) champion te a ni thin. Zofate zinga boxing glove bun hmasa ber, proper training dawng hmasa ber tiin MABA hruaitute chuan an sawi.

Sipai atanga a chawlh hnuah pawh boxing erawh a chawlhsan ve lo. MABA-ah executive member kumhlun a ni a, kum 88 mi zet ni mah se boxing hi tih tak zetin a la tuipui a ni.

“Kan pianphung atangin beiseina sang tak ka nei a, tih tak taka bei – Zoramthanga te, Jenny te ang chu an hlawhtling zel a nih hi. Zofate hian tih tak takin he game hi khel ila, khawvel hmuhah kan duai lohzia lantir ila ka duh a ni,” Sub Thanmawia chuan a ti.

“Ka chak ber chu, kum 15/16 mi vel nih leha tih tak taka boxing khelh a ni. Tunlai hun ang te hi tawng ve ila, coach tha hnuaiah han inzir ve ila chu thui tak ka thleng ang. World champion ka nih loh paw’n ka thleng sang viau ang,” a ti vawng vawng mai.

Boxing a khelh tirhah chuan coach emaw kawng kawhhmuhtu emaw tumah a nei lo; cinema a en a, chuta boxer te tih dan chu chhinchhiahin a zir ve leh thin.

“Zirtirtu ka nei lo, cinema atangin ka inzir thin. Mahni sum sengin ka bei a, chuta tang chuan kan hotute hriat ka lo hlawh ve ta a ni,” tiin a boxing khawvel intan dan a sawi.

 

Tunlai Mizo boxer-te a hmuh dan sawiin, “Hma chu kan sawn a, mahse, kan thlen tur ang kan thleng zo lo,” a ti.

 

“Tunlaiah chuan coach tha tak takin an zirtir a, sang tak thleng tur an ni,” a ti bawk.

 

Sub Thanmawia (MM) hian Mizo thalaite hi thatchhe hlein a hria a, engmah ti tha peih lo ni hiala hriat chang te pawh a nei.

 

“Kan thatchhe tawh. Ţhangtharte hi an thatchhia a ni. An thil tih ve pawh hi ‘enjoyment’ atan mai mai a ni an tih ni,” tiin hemi chungchang hi a sawi.

Boxing-a hlawhtlinna atan mipui an pawimawh a ti a, ani ngaihdanah chuan Mizo mipuite hian boxing-ah hian an tih tur an ti tawk lo.

 

 

RUMLIANA CHANCHIN

 

http://sakeibaknei.com/2016/11/rumliana-chanchin/

Hrang ZahawmaNovember 25, 2016Thawnthu2 Comments

Hnam tin zingah hian mi danglam bik, mi mak sarâng sawi tur hi an awm thin a. Chutiang mi chu a pian pawh an piang zen zen lo, mi vâng an ni. Mizo zinga hetiang mi mak sarâng kan neih pakhat chu Rumliana a ni.

Rumliana nu leh pa chu Vungkawnga Ralte leh Lianchhingi Ralte an ni a. Rumliana hi kum 1897-ah Lianphunga khua Zawngtah-ah a lo piang a. A naupan laiin Tlungvel khawper Zobawk-ah an pêm a, a pa chu Melveng hotu a ni.

Rawlthar a nihin vawi khat chu a thiante nen Phulmawi khaw nula zen an rawt a. An pa chu hmeithai inah an lênpui hmasa a, zu an hrai rui a, a muthilh hnuin an chhuahsan a, nula in chu an pan ta a.

Rumliana chuan a thiante hnenah, “Ka lut hmasa ang a, min lo ngaithla rawh u,” a ti a. Sumhmuna a awm laiin an pa kha a muhil a harh a, a lo haw ve chiah a, an indang kawlawk chu a ni ta der a. Rumliana tlanchhiat ngaihna hre tawh si lo chu thingkhawn hnuaiah mawng lang rengin a tawm kuh mai a. An pa chuan, “E he he he…In mi han tih dan vei chuh! Hetiang in tum vang hi a ni maw zu min pêk ruih?” a ti a. Hmawlh a la a, a hawlh ta nghek nghek mai a. Rumliana chu ring zetin a ‘awiah’ vak vak a. Thenawm khawveng an lo tlan khawm thuai a. Zak zetin an haw ta hna hna a. An inah pawh riak ngam lovin a thiante inah a riak ta a.

A lo tlangval a, kum 1917 khan French ramah German râl rûnin a kal ve a. Kum 1921-ah Assam Rifles-ah a tang a. Silchar-a a awm laiin Assam Rifles-a Mizote chu in an saktir a, a chung dî an chih laiin an hotupa Holder chuan a hnuai lam atangin a phui leh phui loh a rawn endik a. Hmawlh zum a keng a, a phui lo lai a hmuh chuan, “He lai hi a la phui lo,” tiin a hawlh tlang zawk zawk fo mai a. A chang chuan anmahnite pawh a han hawlh fuh thin a.

A tawpah Rumliana ning chuan a hnuaia an hotupa chu a zunkhum ta vak mai a. An hotupa thinrim chuan Sap hnenah a hêk a. Sap chuan a ko va, “Rumlian, engati nge in Holder I zunkhum?” a ti a. Ani chuan, “Mizoin in chung dî kan chih chuan a phui leh phui loh en nan kan zung thin a. A hnuai lam ka hmu thei si lo alawm,” a ti ve tlat a. Hrem ngaihna an hre ta lo a ni.

Rumliana hi pa lian leh rual pawl thiam tak, a duh chuan an hotute tihlawm pawh thiam tak a ni a, nula lakah pawh a luck hle a. Silchar-a a awm lai khan vai nupui a khawih nual niin an sawi. An hotu vaiho runluih reng renga khawsa a nih avangin sazai pawh a hmu fo va, a hrem nana thil rit tak an phurhtir chuan zâng ti âwm deuhvin a lang lui tlat a. A zâng deuh an puttir lahin rit ti âwm takin a kal pai leh chawn chawn thin a ni.

Vawi khat chu an parade-naah mawza khing leh pheikhawk khing chauh bun ve vein a lo chhuak a, an hotupa chuan, “Hei, Rumlian, engtizia nge?” tiin a zawt a. Ani chuan, “Field-a chhuah a hun tawh si a, kan rawn tlai chuan min hrem ang tih ka hlau va. Ka hmanhmawh tawh bawk si a, a lehlam lehlam chauh ka rawn bun hman a ni,” a ti a. An hotupa thinrim chuan, “Misual, lammual hi vawi li tlan hêl rawh,” a ti a. Rumliana chu zawi tein a tlan a. An hotupain, “Tlan chak rawh” a tih pawhin a tlan chak duh lo va. An hotupa thinrim chuan vuak tumin a ûm a. A vuak phak loh tawk chiah chiahin a tlan chak ve zel a. An hotupa lah a thinrim tawlh tawlh a. An pahnihin mual chu vawi li an tlan hel ta ringawt a ni.

A chang chuan a pheikhawk khing lehlam chauh siai tle taka hnawiha bun chhuah a chîng a. An hotute’n an hrem dawn chuan, “Siai bur khat chauh kan dawng si a, lehlam hnawihna’n a daih lo,” a ti ve tlat a. Siai bur hnih an pêk phah ringawt a ni.

Vawi khat chu a chhuti a kîr leh har deuh va. An hotupa hnena a han in-report chu an hotupa chuan, “Engati nge ni Rumlian, chu chen chen i awm? I va rawn kîr leh har em em ve?” a ti a. Ani chuan, “Tui lianin min dang a ni,” a ti a. An hotupa chuan, “Thâl laiin tui a lian ngai em ni?” a ti a. Rumliana chuan, “Kei pawhin mak ka ti rëng a ni,” a lo ti sam et!

Bel a kai thei lo chuan hla a phuah a,

‘Kei zawng promotion kai ve rëng hian ka mawi lo,
Vaiho zawng zawng ka hmêlma in lo ni e’

A tawpah chuan bel khat a kai ve ta hram a. A kawr pathuma bel tur an pek chu a kawr pakhatah a bel vek a. Hming lamnaah an hotupa chuan, “Het Rumlian! Engati nge bel thum I rawn bel?” a ti a. Ani chuan, “Ka kawr dang ka su a, a ro awm chhunah ka bel ta mai a ni,” a ti a. A bel hmuh chhun pawh chu an pawhthlak sak leh ta a. Hla bawkin..

‘Sangthangpa lal lai a tawi mang e,
Lal lai bangin Thadang run kai ka rel e,
Chhai lai leh dî zûn ka thlang zawk’

Sangthangpa a tih hi amah Rumliana, a fapa hming koh a ni.

Aizawla a awm laiin lênchhuah an châk si a, an hotute’n lên phalna an pe duh si lo. Zan khat chu a thiante nen Tlangnuam veng nula an rîm ru a, an duhthawh lutuk chu an nula rîm mitmei pawh vêng sêng lovin khawvar dawn thleng mai an lêng ta pek a. A thiante chuan an bahrika (barrack) haw leh chu an hreh khawp mai a, “Rumlian, engtin nge ni ang? Nangin rem han ruat teh,” an ti a.

Zing ni chhuahah camp chu an thleng a. Rumliana chu chirhah a intâl berh vek a, camp-ah chuan an zâwn lût ta a. An hotupa chuan a lo hmu a, “Het Rumliana, chalak lutuk, nakin lawkah dam leh mai ang,” a ti a. Hrem erawh chu an pumpelh phah ta a.

Rumliana chuan Pawnga thing chheh khâwl sa, ramhnuaia mi a put rûksak thin a. Vawi khat chu a ru leh tur a lo inpu uai tawh chu a zuk phâwk a, “E he he Rumlian, nangmah hi a ni maw ka thing chheh sa lo ru thin ni? Lal hnenah ka sawi ang,” a ti a. Rumliana chuan, “E khai, hetiang mai maiah unau intihchhiat loh tur,” a ti a. A ‘hei hah’ dut dut a, a kal ta daih a.

Pawnga chuan Aizawl lal hnenah thubuai a thlen a. Lal leh upate chuan Rumliana chu an ko va. Rumliana lal ina a luh chuan Pawnga leh lal leh upate chu an lo awm taih tawh a. Eng khaw dang sawi lovin Rumliana chuan Pawnga kutah chuan a kai lawk a, “Heng hengahte I lo awm? Zu I châk a nih kha, ti rawh I in ang. I tan chuan engmah ui ka nei hleinem,” a ti a, pawnah a chhuahpui leh ta daih mai a.

Lal leh upate chuan, “Tikhan kan chalrem che u ni rawh se, in thu chu a tâwp e,” tiin an au zui a. Rumliana chuan zu a lei a, a nui huau huau reng a. Tichuan, Pawnga pawhin engtia tih zui vak ngaihna a hre lo va, lungawi takin an awm zui leh ta mai a ni.

Lunglei-ah an sawn leh a. Sipai zingah chuan pasaltha an awm em tih an inzawt kual a. An sa kah zat an han sawi a. Rumliana chuan rang puatin, “Kei chuan 99-in za ka la kap lo,” a han ti a. An zinga sa kap thei ber turah an ring ta a, ramvak turin an chhuahtir ta a. Ani chu ramhnuai tak takah kal lovin a nuthlawi hriat pakhat inah a rawlh a, chawlhkar khat zet a riah chilh a.

Ni khat chu an hotupa lengchhuakin nuthlawi in atanga pawna zung tura Rumliana lo chhuak a hmu a, an camp-ah a haw vang vang a, Rumliana chu a va kohtir nghal a. A thiante chuan, “Engtin tak pha leh ang maw?” an lo ti nak nak a.

Rumliana chuan an hotupa hnenah chuan, “Ka vahna a hla a, sa ka kap hliam a, ram chin hre lovin a hnu ka chhui kual a. Ka riltam lutuk ka lo haw a, nichina min rawn hmuhna inah khan chaw lamin ka lut a. Ka chaw ei kham inthiar tura ka chhuak mi rawn hmu a nih kha,” a ti a. An hotupa chuan a thusawi chu awih lo hle mah se, fiahna a nei si lo va, “A nih tak chu,” a ti ta ringawt a ni.

Assam Rifles-ah hian kum 7 tangin kum 1927-ah a bang a. Baktawng khawper Nganabawk-ah a awm a. Vawi khat chu pahovin zu an in khawm a, Rumliana chuan hla a han hril a,

‘Sodom khua ang maia sual kan ni,
Lalnunnema’n mei kât han sûrtir se,
Nganabawk khua zawng chu fam rawh se, kei tel lovin’

a han ti piap mai pek a. Paho chu an han thinrim dawn viau va, mahse Rumliana chuan, “Han sa ve chhin teh u,” a ti a. An han sak chuan, “Kei tel lovin,” tih vek kha a ni si a, an lungawi leh ta a ni.

Vawi khat chu Aizawl-ah a kal a. A haw leh lam chu Tuirial lui a lo lian sen phût a, a kamah chuan tui lianin a dan hmeichheho an thu thup a. Rumliana chuan a puanven a kek thla lawk a, “Ti rawh u, ka hruai kai ang che u,” a ti a. Duh loh theih a ni si lo va, an duh loh chuan tân reng a ni mai si a. Rumliana chuan phawk a chhuah a, a hruai kai turte chu duh a han thlang hmasa leh rih a. A mal malin a hruai a, tui khauhna lai an thlen chuan a serh a vawntir a. “Em ema che!” an tih chuan, “In vawn in thlah chuan kei pawhin ka thlah ve ang che u,” a ti tlat mai si a. Thenkhat chuan an chûm taih taih hlawm a. “Thi rawh,” ti tawkte pawh an awm a ni awm e!

Tichuan, a mal malin a hruai kai ta vek a. Rumliana hi pa phawk leh fiamthu duh tak a nih avangin a hruai kai hmeichhiate chuan huat enah an en lo va, hlim takin an kal ho ta zel a ni. A hnua an han zawh leh chuan, “Chutiangin ka ti lo reng reng. An hlau mangang vawn tur hre lovin an rawn hûm palh thin a nih zawk kha,” a ti ve hlauh mai thin.

 

Rumliana sipai tang lai

Tumkhat pawh a duty lai a muthlu a, an pu chuan a va kaiharh a, chuveleh Rumliana chuan “Amen” a han ti a, “Mi tawngtai laiin an tibuai ngai lo” a han ti zui a, an pu thinrim si tihvak ngaihna awm si lo hmel tur chu.

A nupui fanaute lah hi a han ngai laileng thei khawp a, a thiante zawng zawng pawn an hla phuah atangin an hria a, mahse chawlh an han nei a, a nupui fanau te chu a ngai viau e tilo chuan haw pawh haw ngai lovin a tlingtla vel mai mai thin an ti a ni. Midang aiin a let har ziah an ti bawk a ni.

Similar Articles

Top