You are here
Home > Health > DEPRESSION HNEH DAN – Dr. C. Lalhrekima

DEPRESSION HNEH DAN – Dr. C. Lalhrekima

September ni 10 hi World Suicide Prevention Day a ni a.
Mahni intihhlum chhan tam ber chu Depression a ni.
He ni pual hian kan ṭhalaite nun suat fotu depression hi a hneh theih tih hre thar teh ang u…

Lengzem hotupa-in, “Depression hi thluaka tulum lut a ni – i ti fiam em ni?” tiin min rawn zawt ringawt a. “La tichhin lo, fiamthu pawhin,” tiin ka chhang. Ṭhenkhat lahin ‘kawchhunga ramhuai lut’ ah an lo puh thul! Mizote hian depression hi kan hre lar ve ta viau a, kan hriat dan erawh a la dik vek rih lo.

Depression chu nun hlim lo, nun nguai, nun beidawng, phurna nei lo, chau ngawih ngawih, chaw ei dan leh mut buai, ngaihtuah tawi leh haihawt, mahni leh khawvel thil dang pawh ngai hlu thei lo, mahni insit leh inthiam lo, hma lam hun thim tlata hria, beisei tur nei lo leh thih daih chakna neite awm dan a ni. Depression hi pawng hlauh tur pawh a ni lo a, pawng ngaih nep tur pawh a ni lo.

Suicide chhan tam ber depression hi a hneh theih asin! Ka’n hrilh ang che.

I nun a hlim lova, i chau ngawih ngawih mai a, engmah ti lova mut ngawih ngawih i duh tiraw? Natna dang avanga chauh ngawih ngawih hi chu han chawlh hahdama ziaawm theih a nihlaiin depression vanga i chauhna kha chu chawlh leh mutin a chhawk meuh lo. Che tam lui zawk ang che.

I peih lo a, i phur lo maw? Engtih mah a nuam si lo tiraw? Chutihlaia ‘che tam rawh’ in tih chu awm lo i ti deuh em ni? Phurna hi nghah chhuah chi a ni lo. Nuam hi amahin a lo awm ngawt thei hleinem! Nuam tihna hi tawn pawp chi a ni zawk. Che tam lui la, thawk tam la, i in che phur ang a, nuam a rawn awm chawp ang.

I peih hun leh phur hun i nghah chuan i hrehawm rei lutuk dawn – hun hi a uiawm a nia. Engmah ti lova awm mai mai hi a uiawm lutuk, a hlauhawm lutuk! Mihring awlthawng lutuk leh thatchhe lutuk nun hi ngaihtuahawm tak a ni hrim hrim. Mahse nang chu i thatchhiat hrim hrim vang a ni lo, i nun hlim loh avangin engmah i ti phur lo a nih kha. Chumi hneh nan chuan alawm ‘che tam lui rawh’ ka tih che. Depression neihlai chuan engkim hi tih luih a ngai deuh vek. Mahse chu chuan rah ṭha a chhuah ngei dawn si.

Tihtur pawh i ngaihtuah chhuak thei mang lo tiraw? I ngaihtuah a tawi tuk a, engmah i hre rei thei bawk si lo. Ruahmanna engmah i siam thei lo tiraw? Zing a lo nih hian engmah tih chak lohna bawk khan a rawn bei leh dawn che a. Chuvang chuan zanina i mut hma khan pen leh lehkhapuan la la, naktuka i tihtur ruahman chhin kha ziak chhuak la, chu chu zawm tum ang che.

Ziak kher rawh. I ruahmanna ang i tihhlawhtlin apiang khan i tih chin kha thai nghauh nghauh nghe nghe ang che. Ziak meuha i dah chu nangmah nawr kaltu tur che a ni. Nawrtu i neih loh chuan ngui bura i zing tho, engmah ngaihtuah peih mang si lo khan tih tur hre mang lovin i ṭhu chawhma leh ṭhak ang a, hmai pawh phih fai peih mang lo hian a hoh nilen mai theih asin. Zan a lo ni leh ang a, vawiina i ṭangkai lohzia i ngaihtuah leh si ang a, mut hmunah muhil thei si loin ‘hlu lo leh ṭangkai ve lo’ i inti leh mai mai ang a, dam ve reng pawh a sawt ta lo riauin i hre leh mai ang.

Nileng hun ṭangkai taka kan hman hian min tihlim ṭhin alawm. Kan lo la ṭangkai ve a, kan la hlu ve a ni tih kan in hre thar ṭhin. I chet mang si loh chuan ṭangkai lo i inti ang a, hlu lo riauin i inhre thuai mai ang. I la ṭangkai thei a, i la hlu ve a ni tih hi a taka i lantir a ngai alawm!

Hna bik i neih chuan kal lui la, thawk lui rawh. I hna bik neih chu nangmah tichautu che a nih zawk a chawlh i la hrih duh zawk anih pawhin awm mai mai turin chawlh la suh. Tih tur dang i hriat mai loh chuan hmunphiat la, chhuat nawt la, darthlalangte nawt fai la, lehkhabu te kha rem ṭha mai rawh – engemaw thil ṭangkai ti hrim hrim rawh. I hlim nghal hurh beisei lem lo la, ti lui zel rawh.

Mi fakna beisei vangin thawk hek suh. Nangma tan thawh harh kha a

ṭangkai tih hriain thawk mai la. Nangma tana i thawhlaia mi fakna i dawng ta a nih leh a ‘bonus’ a ni mai. “E khai, ka lo la ṭangkai thei alawm, ka lo la hlu hle alawm le, thi hman ka nih loh hi,” tih i hmuchhuak ngei ngei ang maw le!

Zinga i tho chiah kha darthlalangah in en la, han nui lui phawt teh. Nui chungin ni hi han hmang ṭan ila, nileng nun hi a hlimawm duh bik an tia lawm. Mahse nuih chhan tur a vâng tiraw? Hlim lo chunga nuih chu a har asin! Han tichhin teh – i nuihza lo lutuk hmel khan i nuih a tiza maithei a ni!

In sawi zawi tam lui ang che. A peih­awm loh tiraw? Chuvang alawm ‘lui’ tih hi ka telh kher! Thil nuam leh phurawm hi chu tih luih a ngai hran lo; mahse nuam lo leh chakawm lo pawh hi tihluih a ṭhat chang a awm miau si.

Ei leh in uluk ang che. Thlai, thei leh proteins lam ei tam a ṭha. Thau lam ei tlem tur a ni. Chaw ei a tui lova, pangngai takin i ei thei lo a nih pawhin tlem tlemin ei zing la, thei zailep khat lek pawh ei lui ang che.

Mut a buai duh viau na a, mut hun bi vawn tum hram hram a ṭha. Depression neih hian muthilh a harsa ṭhin. A ṭhen erawh mu tam lutuk an awm thei tho.Zana muthilh har avanga zing lama mut thing awm nghek mai hi a finthlak loh. Thawh hunbi ngaiah tho la, mut hun bi ngaiah mut tum ang che. Muthilh tum ul loin mut hahdam mai mai pawh a hlawk tih rilru puin mu ang che.

Rilru leh taksa hah belhna tur lam tlanchhiat san hret a ṭha. Thil zawng zawng hi tlanchhiat san vek theih a ni lo a, mahse nun a hlim loh em em lai chuan nun tihah zual thei tur chi hna leh rilru sen viau ngai thil chu tlansan luih ṭhen a pawi lem lo. Nghak thei chi a nih chuan! Nghah khawtlai theih loh erawh chu hmachhawn nghal zel a ṭul thung ang.

Mahnia awm i chak a, mahse i khua a har si. Mi i ning a, mahse nangmahin i hlim chuang si lo. Mi bulah awm tam zawk ang che. Thil ho mai mai sawiin ti ti ve la. Ngaithlatu i neih ṭhat phei chuan i rilru phawrh la, inbun thawl rawh – zep a tam hian pik a zual.

Zu leh ruihtheih thil dang reng reng ti suh ang che. Nun hlim lo inchawh harh nana ruih ching an awm.Mahse heng hian rilru an tibuai zual a, depression an tizual zawk! Damdawi ei i neih phei chuan an in tibuai thei bawk.

Bible chhiar la, ṭawngṭai tam rawh. Ṭawngṭai chhanna erawh ngaihtuah zau ang che. Dr. John M Ralte, Mizo zinga Psychiatrist hmasa ber khan, “Pathian hian kawng thumin ṭawngṭaina a chhang ṭhin, Yes, no leh wait tiin,” a ti. Khawi aṭanga a hriat nge ka hre lo – mahse a dik hmel ka ti. Ngaihtuah zui teh le.

I nunah khan lawmna tur dang a tam kha. Thlir zau peih tan chuan lawmna tur hi a tam asin. Ngaihtuahna chhe pui pui hi rilruah a lo lut zel mai tiraw? A lehlam zawnga ngaihtuah han tum lui teh. Thlir dan dang deuha han thlir chuan lawmna turte hi a lo awm zel asin.

Thih i chak viau a ni maithei. Hruihrual i melh deuh tawh mai em ni? Mahse nghak hrih rawh – nghah man a awm ziah. Thih hi a hmanhmawh thlak loh.

Hmana depression avanga buai hrep tawhte kha tunah hlim takin an leng leh

ṭeuh tawh. Nang pawh i la hlim leh dawn. A dam hi han hauh phawt ila.

Tin, doctor rawn ngei bawk ta che.

Courtesy; http://www.vanglaini.org/articles/read/6316

 

Similar Articles

Top